Cumhuriyetimizin ilanından sonra, eğitim ve öğretim alanında başlatılan yeniden yapılanma sürecinde var olan medreseler ve iptidaiyeler (başlangıç okulları), Atatürk'ün emriyle Cumhuriyet okullarına dönüştürülmüştür. Bu dönemde Malatya'da Fırat, Hidayet ve Derme ilköğretim okulları gibi kısıtlı sayıda eğitim kurumu bulunmaktaydı. Eğitimdeki bu ihtiyacı karşılamak ve yeni dönemin ruhunu yansıtmak amacıyla oldukça önemli bir adım atılmıştır.

Kuruluş Fikri ve İnşa Süreci Okulun temelleri, Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün Cumhuriyet'in 10. yılında Ankara’da irad ettiği ünlü 10. Yıl Nutku'nda yer alan "Milli Eğitim işlerinde mutlaka muzaffer olmak lazımdır. Bir milletin hakiki kurtuluşu ancak bu suretle olur." vizyonuyla atılmıştır. Bu direktif doğrultusunda, Cumhuriyetin 10. yılı anısına her ilde mimarisiyle diğerlerinden farklı ve örnek teşkil edecek okulların yapılması kararlaştırılmıştır.

Dönemin Malatya Valisi Nevzat Tandoğan öncülüğünde bina için hemen yer arayışına girilmiştir. Bugünkü okulun bulunduğu alanda yer alan tek katlı kerpiç askeri mühimmat deposunun kerpiç bölümleri Milli Eğitim Müdürlüğü tarafından yıkılarak yerine yeni binanın inşasına başlanmıştır. Temeli kesme taştan atılan ve inşasında özel taş malzemeler kullanılan bu sanat şaheseri yapı, bir yıl gibi oldukça kısa bir sürede tamamlanmıştır. 1933 yılında eğitim-öğretime açılan okula, Gazi Mustafa Kemal'e izafeten Gazi İlkokulu adı verilmiştir.

Yetiştirdiği Önemli Şahsiyetler Gazi İlkokulu, Türkiye'nin siyasi ve idari tarihinde çok önemli yer tutan şahsiyetlerin yetiştiği tarihi bir eğitim yuvası olmuştur. Türkiye Cumhuriyeti'nin 8. Cumhurbaşkanı merhum Turgut Özal bu okuldan mezun olan en önemli isimlerin başında gelir. Ayrıca ülkemizin siyasi tarihinde iz bırakan Hüsnü Doğan, Hasan Celal Güzel, Recai Kutan ve Metin Emiroğlu gibi devlet ve siyaset adamları da Gazi İlkokulu sıralarında eğitim görmüştür. Bunun yanı sıra, Cumhuriyet'in ilk öğretmenlerinden olan, 8. Cumhurbaşkanı Turgut Özal'ın annesi Hafize Özal da bir dönem bu okulda öğretmenlik yapmıştır.

Yakın Dönem ve Direnci Tarihsel kimliğini ve Malatya için sembolik önemini yıllarca koruyan Gazi İlkokulu, 1988 yılında Malatya Valiliği tarafından restore edilerek hizmetine devam etmiştir.

Cumhuriyetin ilk eserlerinden biri olan bu tarihi yapı, 6 Şubat 2023 tarihinde yaşanan ve Malatya'da büyük yıkıma sebep olan depremlerde ayakta kalarak sağlamlığını tüm Türkiye'ye kanıtlamıştır. Çevresindeki birçok bina yıkılırken ana gövdesini koruyan ve sadece ikinci katındaki bir duvarı hasar gören bu tarihi okul, mimari ve mühendislik açısından döneminin ne kadar ilerisinde inşa edildiğini göstermiştir. Günümüzde bu tarihi yapının aslına uygun bir şekilde onarılarak Malatya'ya hizmet verecek bir kütüphane ve kültür merkezine dönüştürülmesi planlanmaktadır.

Gazi İlkokulu, taşıdığı tarihi değer, yetiştirdiği nesiller ve Cumhuriyet'in köklü mirasını geleceğe taşıyan duruşuyla Malatya'nın en önemli anıtlarından biridir.

1933 Yapımı Gazi İlkokulunun Depremdeki Direnci Bu video, okulun 6 Şubat depremlerindeki durumunu ve binanın yapısal sağlamlığını görsel olarak incelemek isteyenler için konuya dair önemli bir haber kaydıdır.