İzmit Lisesi, kökleri Osmanlı dönemine dayanan, devletin üst kademelerine ve yüksek okullara öğrenci yetiştirmek amacıyla kurulan "Tarihi 100 Lise" listesinde yer alan köklü bir eğitim mirasıdır.

Osmanlı Millî Eğitim Tüzüğü kapsamında, rüştiyelerden bir derece yüksek olan ve bugünkü lise seviyesine denk gelen "idâdîlerin" yaygınlaştırılması amacıyla kurulmuştur.

Uygun idâdî binası planı için Avrupa’da yapılan araştırmalar sonucu Fransa’nın Paris kentindeki bina biçimleri örnek alınmıştır. Üç farklı plandan orta büyüklükteki proje uygulanmıştır.

Eski Şer’iye Mahkemesi'nin yerine (bugünkü İnönü ve Alemdar caddelerinin kesişimi) 1884 yılında temeli atılan bina iki yılda tamamlanmıştır.

Maarif Nezareti emriyle 31 Ağustos 1887'de açılışı yapılan bina, 12 Eylül 1887'de Mekteb-i İdâdî adıyla 6 kişilik eğitim kadrosu ve 1 derslikle faaliyete geçmiştir.

II. Abdülhamit (Sultan II. Mahmut'un torunu, Sultan Abdülmecit'in oğlu) tarafından yaptırılan okulun maliyeti 439.785 kuruştur.

1892'de 8 mezun veren okul, sonraki 22 yıllık idâdî döneminde toplam 152 mezun yetiştirmiştir.

1913 yılında Sultânî adını alan okul, 1919'a kadar 17 mezun vermiştir. Yusuf Ziya Ortaç bu dönemde okulda ders veren ünlü isimler arasındadır. I. Dünya Savaşı yıllarında öğretmen okulu olarak da kullanılmış, savaş döneminde hastaneye çevrildiği için eğitim geçici binalarda devam etmiştir.

İzmit’in geri alınmasının ardından ortaokul olarak açılmış (Akçakoca Numune Mektebi 1922-1923), ancak öğrenci azlığı nedeniyle bu öğrenciler Kız Meslek Lisesi’ne nakledilerek bina ilkokul olarak tahsis edilmiştir.

Cumhuriyet başlarında Leyli (Yatılı) İzmit Sultânîyesi olarak devam eden eğitim; daha sonra Nehari (Gündüzlü) Sultânî, Lise ve Orta Mektep isimlerini almıştır.

1926 yılına kadar yalnızca erkek öğrenci kabul eden okula, bu tarihte ilk kez 17 kız öğrenci kayıt olmuştur.

Uzun yıllar bakımsız kalan bina, 1931'de Maarif Vekâleti bütçesiyle onarılmıştır. 19 Haziran 1943 Adapazarı-Hendek depreminde çatısı zarar görmüş, ancak kısa sürede tamir edilmiştir.

1945 yılına kadar ortaokul olarak faaliyet gösteren kurum, bu tarihte liseye dönüştürülerek tek müdürlük çatısı altında İzmit Lisesi adını almıştır.

Başlangıçta toplantı/müsamere salonu olan bölüm, 1950-1951 eğitim yılında spor salonuna dönüştürülmüştür. 1956-1959 mali yıllarında ahşap bina betonarmeye çevrilmiş ve 4 derslik ilave edilmiştir. 1965-1966 eğitim yılında İzmit Lisesi ve Merkez Ortaokulu tamamen ayrılmıştır. Lise yeni binada ve spor salonunda kalırken, eski idâdî binası İzmit Ortaokulu olmuştur. 1968-1969 yılında okula 12 derslikli yeni bir bina daha eklenmiştir. 1993-1994 öğretim yılından itibaren yabancı dil ağırlıklı liseye geçilmiştir. 17 Ağustos 1999 depreminde hasar gören okul, Kanlıbağ’daki Kız İmam Hatip Lisesi binasında eğitim vermiş, öğretim yılı sonuna doğru kendi binasına dönmüştür.

2005 yılından bu yana Anadolu lisesi statüsünde eğitim vermektedir. Ancak köklü tarihi ve özellikleri korunarak ismine "Anadolu" kelimesi eklenmemiştir.

Tarihi binasından sonra Ocak 2019 tarihi itibariyle Serdar Mahallesi’ndeki yeni binasında eğitim öğretime devam etmektedir.