Tavşancıl Ziya Toplan İlkokulu

Tavşancıl’da ilkokul düzeyinde eğitim diğer köy yerleşimlerinde olduğu gibi, uzun süre köy imamları tarafından bugünkü Sultan Hamit Camii’nde yerinde olan banisi ve vakfı belli olmayan “Eski Cami”de yürütülmüştür.

Tavşancıl’da ilk mektep binası 1889 tarihinde Eski Cami’ye bitişik bir sınıf ve bir öğretmen odası olarak taş yığma üzerine ahşap bina şeklinde inşa edilmiştir. Ahmet Mithat Efendi Sayyadâne-i Bir Cevelân adlı eserinde “Mektebi yeniden (1889) genişleterek inşa etmiş olduklarını da haber verdiler.” diyerek bu tarihte inşa edilen mektep binası ve öncesinde de muhtemelen aynı yerde bir sıbyan mektebi binası olduğunu söylemektedir.

Mektebin binası 1902 yılında Tavşancıl İnas Mektebi İptidaiyesi’ne (kız ilkokuluna) dönüştürülünce, Karaburun mevkiinde bağışlanan bir ev ise Tavşancıl Zükûr Mektebi (erkek ilkokuluna) olarak açılmıştır. Tavşancıl Zükûr Mektebi on sekiz yıl erkek ilkokulu olarak hizmet vermiş, 1926 yılında Kocaeli vilayetinin ilk muhtelit (karma ilkokul) mekteplerinden biri olmuştur. 

Muhtelit Mektebi binası 1 Mart 1928 tarihinde çıkan yangında tamamen zarar görmüş ve eğitim-öğretim faaliyetleri 1928-1931 yılları arasında eski sıbyan mektebi binasında zorlu koşullarda yürütülmüştür. 1931 yılında Kocaeli Valisi Eşref Bey’in öncülüğünde, Tavşancıl halkı ve valiliğin desteğiyle Tavşancıl İlk Mektep binası, 5 derslik 1 öğretmen odası olmak üzere 1,5 kat olarak inşa edilmiştir. Mektebin açılışı Kocaeli Valisi Eşref Bey tarafından yapılmıştır.

Altmış sekiz yılda binlerce mezun veren Tavşancıl İlk Mektebi Kocaeli bölgesinde Cumhuriyet Döneminde inşa edilen ilk köy ilkokuludur. Mimari olarak eğitim alanında erken Cumhuriyet Dönemi örneklerindendir. 1999 depreminde hasar gören binada eğitim öğretim faaliyeti bu nedenle durdurulmuştur. 

1985 yılında valiliğin tahsis ettiği arazi üzerine hayırsever işadamı Ziya Toplan tarafından üç derslikli yeni bina inşa edilmiş ve günümüzde bu binada Tavşancıl Ziya Toplan İlkokulu adıyla eğitim öğretim faaliyeti yürütülmektedir.